ก๊วนปาร์ตี้ [ BOOK Party Gang ]

ผมรู้จักลุงคำสิงห์ หรือ ลาว คำหอม เมื่อหลายปีก่อน มีโอกาสได้อยู่ใกล้ชิดลุงอย่บ้างแต่ก็ไม่นานนัก ความรู้สึกชิดใกล้นั้นเกิดจากการอ่านผลงานของลุงเสียมากกว่า โดยเฉพาะกับผลงานชิ้นเลื่องชื่ออย่าง "ฟ้าบ่กั้น"

จำได้ว่าแรกพบรวมเรื่องสั้นเล่มนี้ก็เมื่อสมัยเรียนอยู่ปี 4 มหาวิทยาลัย เข้าห้องสมุดหยิบมาเปิดผ่านๆ แล้วก็ผ่านเลยไปอย่างไม่มีอะไรติดตาติดใจ กระทั่งมาเมื่อเริ่มอ่านวรรณกรรมอย่างจริงจังและเริ่มฝึกเขียนเรื่องสั้น การอ่านฟ้าบ่กั้นอย่างใกล้ชิดจึงเกิดขึ้น

เรื่องแรกที่จำได้ดีเห็นจะเป็นเรื่อง "เขียดขาคำ" ทุกวันนี้ยังจำได้ถึงประโยคเปิดอันลือลั่นที่ว่า แดดกล้าเริงแรง...ผมได้ยินคุณไพฑูรย์ ธัญญา เปรยความรู้สึกประทับใจนี้กับหูในงานเสวนาครั้งหนึ่ง ถึงประโยคนี้จนทำให้ผมต้องกลับไปอ่านครั้งแล้วครั้งเล่า

ที่สำคัญ ลุงใช้คำว่า "ฟ้าบ่กั้น" มาก่อนที่เราจะเห่อตามกระแสโลกาภิวัฒน์ หรือเพียรหาคำที่พยายามสะท้อนภาพยุคสมัยที่โลกหดเล็กลง จนไม่มีอะไรมากั้นขวางอีกต่อไป

เรื่องสั้นของลุงคำสิงห์ มีหลายอย่างที่ทำให้กลายเป็นอมตะ สามารถอ่านได้ไม่รู้เบื่อและไม่พ้นสมัยหล่นหายไปกับกาลเวลาง่ายๆ เหมือนกับผลงานของอีกหลายคน เมื่อคำนึงถึงว่าผลงานชิ้นหนึ่งได้การผ่านการพิสูจน์คุณค่ามาได้โดยที่ไม่จำเป็นต้องมารางวัลใดๆประทับตรา ยิ่งทำให้ผลงานชิ้นนี้ลอยเด่นอยู่เหนือกาลเวลามากขึ้นไปอีก

และคงมิใช่แค่เพียงความสมบูรณ์พร้อมถึงศิลปะและเนื้อหาที่บ่งฟ้องยุคสมัยแห่งความทุกข์ยาก เป็นภาพแทนความเดือดร้อน ความยากลำบากของคนชั้นล่างโดยเฉพาะเกษตรกรชาวไทย ซึ่งลุงบอกไว้ว่า เป็นฤดูกาลที่แสนยาวนานที่คนไทยหรือชาวอิสานประสบพบพาน แค่นี้เพียงอย่างเดียว หากทว่านัยทางการเมืองที่แฝงอยู่ในเนื้อหาและน้ำเสียงของผู้แต่งที่ซ่อนเร้นอยู่ในเนื้อเรื่อง ก็มีความสำคัญไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากัน เพราะได้สะท้อนหัวจิตหัวใจที่แข็งแกร่งของคนตัวเล็กๆคนหนึ่งที่หาญกล้า ท้าทายต่อความเป็นจริง กล้าที่กะเทาะหรือเสียดเย้ยคนที่มีอำนาจสูงกว่า ความสัมพันธ์เชิงอำนาจที่สะท้อนอยู่ในรวมเรื่องสั้นชุดนี้ ยังคงมีปรากฏอยู่ในทุกยุคทุกสมัย เป็นร่องรอยที่ไม่อาจประสานเข้าหากัน ไม่ว่าจะเกิดขึ้นระหว่าง มรว.กับกุลี นักการเมืองกับชาวบ้าน ข้าราชการกับชาวบ้าน เหล่านี้ล้วนเป็นภาพฟ้อง บอกเล่าทัศนของผู้เขียนที่ทิ้งรอยฝากไว้ผ่านถ้อยคำของตัวละครหรือผ่านโครงเรื่อง ไม่ว่าจะมองเห็นความเน่าเฟะของสังคมในยุคนั้นว่าไม่ผิดไปจากหนอนในหลุมส้วม ทำให้เรามองภาพสังคมสมัยนั้นได้อย่างแจ่มชัดมากขึ้น การเสียดเย้ยการพัฒนาที่ผิดรูปผิดทาง เดินตามก้นฝรั่งอย่างไม่ลืมหูลืมตา ท่ามกลางความไม่รู้ของชาวบ้าน และความแปรเปลี่ยนของธรรมชาติ ทำให้เราการอ่านฟ้าบ่กั้น และสามารถค้นพบความหมายใหม่และมีความสดท้าทายคนอ่านมาตลอด

การมองความสัมพันธ์เชิงอำนาจอย่างกล้าหาญที่จะวิพากษ์ไม่เลือกหน้านี้เองทำให้รวมเรื่องสั้นชุดนี้มีเสน่ห์ท้าทายต่อการอ่าน และยิ่งสะท้อนความหมายผ่านมุมมองของคนตัวเล็กๆที่อยู่ชั้นล่างสุดของสังคม ยิ่งทำให้ขยายมิติการรับรู้ทั้งกว้างและลึกให้กับผู้อ่าน

ที่สำคัญที่สุดก็คือ ให้ค่ากับการอ่าน ให้เกียรติกับผู้อ่านที่จะค่อยๆกะเทาะเปลือกนอกที่ดูซื่อๆ เชยช้าลงไปทีละชั้นจนพบแก่นแกนแห่งความหมายที่แหลมคม

เป็นท่าทีของนักวิพากษ์ที่ยากจะหาได้ในนักเขียนยุคปัจจุบัน

เจ้าชายน้อย

มีหนังสือไม่กี่เล่มที่อ่านได้ไม่รู้เบื่อ อ่านแต่ละครั้งก็ได้แง่มุมใหม่ๆ นี้อาจเป็นจุดร่วมของหนังสือดีที่ได้รับการยอมรับและเห็นพ้องต้องกัน

หรือจะพูดอีกนัยหนึ่ง ก็คงต้องบอกว่าการอ่านนั้นสัมพันธ์กับชีวิต...หากชีวิตตั้งอยู่บนฐานแห่งความเปลี่ยนแปลง ประสบการณ์ที่พอกพูนอยู่ตลอดเวลาทำให้เรามีการเรียนรู้ และการเรียนรู้ทำให้เราค้นพบสิ่งใหม่ๆอยู่เสมอไป

หนังสือเล่มหนึ่งอาจเป็นจุดเรียนรู้ที่เด่นชัดปรากฏขึ้นในตลอดเส้นทางชีวิต หากเรานำมาเป็นตัวบ่งชี้สิ่งที่เรียนรู้ในแต่ละห้วงเวลา ยิ่งหากเรามีการบันทึกแง่มุมการอ่านแต่ละครั้งก็จะค้นพบความจริงข้อนี้ได้แจ่มชัด

เร็วๆนี้มีคนถามผมว่าอ่านความสุขของกะทิหรือยัง?

ผมตอบว่าอ่านแล้ว เรานั่งคุยกันต่ออีกพักใหญ่ ผมพอจะจับความได้ว่าคนถามเองคงอยากรู้ว่าในฐานะนักเขียนผมจะมองหนังสือเล่มนี้อย่างไร?

กระทั่งมีคำบ่นเปรยหลุดออกมาคำหนึ่งว่า เรื่องนี้ไม่ค่อยสมจริงสักเท่าไร? ผมได้แต่ยิ้มๆ แล้วก็บอกว่า การอ่านวรรณกรรมของผม คงไม่ได้อ่านแค่ว่าเรื่องนี้สมจริงหรือไม่สมจริง ถ้าหากเรามองตรงกันว่า วรรณกรรมก็คือเรื่องแต่ง หาใช่ภาพสะท้อนความจริงอันใดไม่ อาการไม่สมจริง(ซึ่งเราอาจมองไม่เหมือนกันอีก เพราะประสบการณ์ชีวิตแต่ละคนไม่เท่ากัน) ที่อาจจะมีมากบ้างน้อยบ้างในหนังสือแต่ละเล่ม ก็มีส่วนทำให้ผู้อ่านสะดุดแล้วก็หยุดอยู่กับกำแพงแห่งความเคยชินนี้

แล้วก็ชวนให้ตั้งคำถามต่ออีกว่า การประเมินคุณค่าของหนังสือแต่ละเล่มเราจะมีมาตรฐานหรือกรอบเกณฑ์อะไรมาพิจารณาได้หรือไม่?

มีหรือไม่ที่หนังสือสักเล่มจะถูกยกย่องโดยทุกคนในโลกนี้โดยไม่มีเสียงคัดค้าน?

แล้วในการประกวดแต่ละครี้ง กรรมการสิบคนอ่านหนังสือร้อยเล่ม ให้คัดมาสิบเล่ม แน่ใจได้ละหรือว่ากรรมการซึ่งหากเปลี่ยนไปเรื่อยๆ จะคัดหนังสือออกมาได้ตรงกันหมดทั้งสิบเล่ม?

เหล่านี้เป็นคำถามที่อยู่ในใจผมเสมอมา (เพราะฉะนั้นเมื่ออ่านข่าวกรรมการรอบแรกกับรอบสุดท้ายถกโต้กันในส่วนที่เกี่ยวพันกับหนังสือ "ความสุขของกะทิ" ในฐานะที่ได้รับรางวัล ผมว่าเป็นเรื่องตลกดี ไอ้การที่เราเอารสนิยมการคัดสรรหนังสือในแต่ละรอบมาประกวดประชันกัน แล้วไปประกาศกับสาธารณะอย่างนั้นว่า รสนิยมใครจะดีกว่ากัน- ก็ในเมื่อมันเป็นเรื่องสมมุติด้วยกันทั้งสิ้น กรรมการคงจะลืมตัวไปกับหัวโขนที่คนอื่นเขาสวมให้ละมัง จนเผลอคิดไปว่าหนังสือที่ตนคัดมาไมว่าจะรอบไหนก็ตามนี่คือมาตรฐานกลางที่คนอื่นพึงเคารพ-ก็แปลกดี) ผมบอกกับคนถามนั้นไปว่าผมไม่ค่อยสนใจว่าหนังสือเล่มนี้หรือเล่มไหนเขียนได้สมจริงหรือไม่อย่างไร ผมสนใจแง่มุมประเด็นเนื้อหาที่คนเขียนต้องการจะสื่ออกมามากกว่า

ผมแปลกใจเมื่อได้อ่านหนังสือเล่มนี้ที่พบว่า คนเขียนซึ่งตัวเองน่าจะมีความทุกข์อยู่มาก(เพราะร่างกายที่ดูเหมือนจะป่วย)แต่ทัศนะในการมองโลกกลับมองมุมบวกได้ถึงเพียงนั้น การมองหาความสุขในความทุกข์ได้นั้น ทำให้ผมนึกไปถึงพ่อแม่เด็กออทิสติกบางคนที่รู้จัก พวกเขามองโลกในแง่บวกจนน่าประหลาดใจ

ผมบอกคนถามไปว่า ผมชอบหนังสือเล่มนี้ตรงที่มีความละเอียดอ่อน อบอุ่น ที่แฝงเร้นอบอวลอย่ในใจ ผ่านบรรยากาศความเป็นไทยเช่นนี้หาได้ไม่ง่ายนักในวรรณกรรมร่วมสมัย

ความสุขของคนเราอยู่ที่ไหน? ผมได้ยินเสียงกะทิกระซิบถามอยู่เบาๆ

สิ่งแวดล้อมรอบตัวเรา ตะหลิว กะทะ ปิ่นโต สายน้ำ ไดอารี่ สิ่งเล็กๆน้อยๆที่รายล้อมรอบชีวิต?

ครอบครัวที่อบอุ่น พ่อแม่ลูกอยู่กันพร้อมหน้า? อุดมคติแห่งชีวิตคงเป็นบรรทัดฐานที่ทุกคนไขว่คว้า ทว่าในครอบครัวที่ไม่มีเล่า...

การมองโลกในมุมที่ทำให้คนอ่านมองเห็นแง่งามรอบๆตัว อาจเป็นเรื่องเล็กๆ ไม่ยิ่งใหญ่เท่าพูดถึงการบรรลุความจริงของนักบวชคนหนึ่ง หรือไม่กระทบสาธารณะเหมือนเรื่อง 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ แต่การจับประเด็นมาชั่งวัดตัดสินกันว่าหนังสือแต่ละเล่มดีกว่าเพราะเหตุที่ว่าเล็กหรือใหญ่ การมองลักษณะนี้ก็ตลกไม่แพ้กัน

ผมจึงพอใจที่จะอ่านหนังสือสักเล่มโดยที่ไม่อยากจะไปเปรียบเทียบกับเล่มอื่นๆ เราอ่านหนังสือเพราะอยากอ่านมิใช่หรือ? อ่านแล้วก็พบความสุข เราจะไปหวังจากหนังสือหรือคนเขียนไปมากกว่านี้ทำไม

ผมอาจโชคดีที่ไม่ได้มาเป็นกรรมการตัดสินงานประกวดใดๆ

มีสัจจะธรรมอยู่ข้อหนึ่งที่มนุษย์ทุกผู้จักต้องพบเจอ นั่นคือ "ความตาย" มีผู้กล่าวถึงความตายมาก็มาก

ดอนฮวน เคยบอกไว้ใน หยุดโลก ว่า "ความตายเป็นสหายของเราตลอดไป มันอยู่ทางซ้ายมือของเราตลอดเวลา มันเฝ้าคุณไม่ห่างไปไหน จนกระทั่งถึงวันนั้น มันจะยื่นมือของมันออกมาแตะที่ตัวคุณ"

เอาเป็นว่า ไม่ว่าจะจริงเท็จหรืออย่างไร นั่นคือสิ่งซึ่งมนุษย์ทุกผู้ย่อมไม่มีทางหลีกเลี่ยงได้